Rob Jetten en het ZZP-beleid: wat verandert er in 2026?

Het kabinet-Jetten erfde een ZZP-dossier dat bijna een decennium vastliep. De Wet DBA (2016) werd direct na invoering door een handhavingsmoratorium aan de kant gezet; opvolgers zoals de Wet minimumtarief en VBAR sneuvelden in de Tweede Kamer of bij de Raad van State. De Belastingdienst raamde de schade van schijnzelfstandigheid op meer dan **€2 miljard per jaar** aan misgelopen loonheffingen. Jetten koos voor een combinatie van een nieuwe wet (de Zelfstandigenwet) én actieve handhaving, in plaats van opnieuw een moratorium. Het Deliveroo-arrest (HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443) gaf het kabinet de juridische basis om de discussie over 'gezag' scherper te codificeren. De negen gezichtspunten uit het arrest zijn integraal verwerkt in de drielagentoets van de Zelfstandigenwet.

De Zelfstandigenwet vervangt de Wet DBA. Elke arbeidsrelatie wordt getoetst aan een drielagentoets: **Laag 1 — Werkinhoudelijke inbedding (W-inhoudelijk)** Is het werk dat de zzp'er doet identiek aan of een direct verlengstuk van kerntaken van vaste werknemers? Voorbeeld: een 'zzp'-verpleegkundige die exact dezelfde diensten draait als personeel in loondienst. **Laag 2 — Organisatorische inbedding (W-organisatorisch)** Zit de zzp'er in het interne rooster, gebruikt hij een bedrijfsemail, heeft hij een teamlead, wordt hij beoordeeld als een werknemer? Formele inbedding in de organisatiestructuur. **Laag 3 — Zelfstandig ondernemerschap (Z-kant)** Bewijst de zzp'er ondernemerschap: meerdere opdrachtgevers, eigen investering, commercieel risico, marktoptreden? Alleen als de Z-kant substantieel is, kan het gewicht van de W-lagen worden gecompenseerd. De drielagentoets vervangt de eindeloze discussie over 'gezagsverhouding' met concrete, weegbare criteria. Het codificeert het Deliveroo-holistic-approach in een gestructureerd model.

Bij uurtarieven onder de **€38** wordt vermoed dat er sprake is van een dienstbetrekking. Praktische gevolgen: • Alleen de **werker** kan het rechtsvermoeden inroepen, niet de Belastingdienst rechtstreeks • De opdrachtgever moet bewijzen dat er géén dienstverband is — een omkering van de bewijslast • Boven €38/uur blijft de bewijslast bij de Belastingdienst, maar de drielagentoets blijft van toepassing • Het bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd (aan CPI); FNV pleit voor structurele verhoging naar €50 Het rechtsvermoeden is bedoeld om **kwetsbare zzp'ers** (koeriers, schoonmakers, zorgpersoneel) te beschermen tegen onderbetaling. Voor hoogbetaalde zzp'ers (IT, consultancy, legal) is de drielagentoets zelf de relevante drempel — het rechtsvermoeden slaat daar niet aan, maar inbedding wél.

Sinds **1 januari 2025** handhaaft de Belastingdienst weer volledig. Sectoren met hoog risico (IT, zorg, bouw, onderwijs) krijgen prioriteit bij boekenonderzoeken. Sinds **1 januari 2026** is de vergrijpboete van 25% (grove schuld) tot 50% (opzet) weer actief. Bovenop de naheffing van loonheffingen tot 5 jaar terug (art. 20 lid 3 AWR) en belastingrente van ~8% per jaar. Het kabinet-Jetten heeft expliciet aangegeven dat het ZZP-beleid **niet alleen lage tarieven viseert**: ook hoogbetaalde IT- en consultancyconstructies vallen binnen het bereik van de Zelfstandigenwet als de drielagentoets richting dienstbetrekking wijst. Per inhuur kan de exposure snel oplopen tot tienduizenden euro's; per workforce van 20 freelancers spreken we al gauw over €1+ miljoen risico. Voor een grote inhuurorganisatie (50+ zzp'ers over 5 jaar) kan het totaal tot **€9 miljoen** oplopen.

Het ZZP-dossier is politiek beladen. De belangrijkste posities: | Stakeholder | Positie | Kernpunt | |---|---|---| | **Kabinet-Jetten** | Voorstander | Zelfstandigenwet + actieve handhaving als pakket | | **Belastingdienst** | Uitvoerder | Drielagentoets als handhavingsinstrument; sectorprioriteiten | | **FNV** | Voorstander (kritisch) | €38-grens is te laag; pleit voor €50/uur | | **VNO-NCW** | Kritisch | Vreest 'inhuurstop'; pleit voor sectorale uitzondering IT/consultancy | | **PZO** | Kritisch | Handhaving loopt vóór op wetgeving; onvoldoende rechtszekerheid | | **ZZP Nederland** | Gemengd | Steunt bescherming laag tarief, wijst hoogbetaalde inbedding-toets af | | **NBA / RB** | Neutraal | Vragen om heldere uitvoeringsregels en modelovereenkomst-opvolger | | **Werkgevers-detacheerders** | Kritisch | Bedrijfsmodel onder druk bij strikte inbedding-toets | De eerste **evaluatie** is gepland eind 2027, met mogelijke bijstelling van de €38-grens en de weging in het 5+4 framework.

Naheffingen van loonheffingen tot 5 jaar terug zijn nu reëel (art. 20 lid 3 AWR). Bij vastgestelde schijnzelfstandigheid geldt sinds 2026 ook weer de vergrijpboete van 25% tot 50% bovenop de naheffing. **Praktische stappen (90 dagen):** 1. **Inventarisatie** — alle lopende en afgelopen zzp-relaties tot 5 jaar terug 2. **Toetsing** — elk contract op de drielagentoets én 5+4 framework 3. **Exposureberekening** — naheffing + 25-50% vergrijpboete + 8% belastingrente 4. **Dossieropbouw** — SoW, factuur, ondernemersbewijs per inhuur; 7 jaar bewaren 5. **Herstructurering** — rood-gekleurde contracten omzetten naar dienstverband of beëindigen 6. **Training** — HR, inkoop, projectmanagers op drielagentoets en Deliveroo-weging Het kabinet heeft aangegeven dat 'goede trouw' + ingewonnen fiscaal advies verweer bieden tegen de vergrijpboete (niet tegen de naheffing).

Goed ondernemerschap moet aantoonbaar zijn. Het volstaat niet langer om een KvK-inschrijving en een modelovereenkomst te hebben — de Belastingdienst kijkt naar feitelijk gedrag: meerdere opdrachtgevers, eigen investeringen, ondernemersrisico, vrij vervangbaar. **Actiepunten voor zzp'ers:** • Werk aantoonbaar voor **minimaal 2 opdrachtgevers** per jaar • Zorg voor **eigen investeringen** (laptop, tools, opleiding, verzekeringen) • Documenteer **commercieel risico**: AOV, aansprakelijkheidsverzekering, offertes met risico • Toon **marktoptreden**: website, portfolio, actieve acquisitie • Hanteer tarief structureel **boven €38/uur** waar mogelijk (rechtsvermoeden vermijden) • Bouw een **live compliance-dossier**: contractscan, urenregistratie, bewijs van zelfstandigheid Wie onder €38/uur werkt, kan zelf het rechtsvermoeden inroepen om alsnog als werknemer te worden behandeld (met bijbehorende sociale zekerheid). Voor hoger betaalde zzp'ers is een live compliance-dossier — met contractscans, urenregistratie en bewijs van zelfstandigheid — het verschil tussen wel of niet doorlopen aan een controle.

Belangenorganisaties (ZZP Nederland, PZO) vrezen dat actieve handhaving leidt tot een 'inhuurstop' bij grote opdrachtgevers, waardoor zzp'ers hun opdrachten kwijtraken. Eerste signalen uit Q2 2025 bevestigen dit gedeeltelijk: enkele grote IT-inhuurorganisaties hebben zzp-inhuur bevroren en zetten om naar vaste dienstverbanden of payrollconstructies. De **FNV** vindt dat het rechtsvermoeden te laag ligt en bij minimaal €50/uur zou moeten beginnen. Werkgeversorganisatie **VNO-NCW** pleit voor sectorale uitzonderingen voor IT en consultancy op basis van 'aantoonbare ondernemersvaardigheid'. Het kabinet houdt vast aan de huidige tekst tot de eerste evaluatie eind 2027. Een ander bezwaar: de **drielagentoets** vereist casuïstische weging. Kleine bedrijven zonder eigen jurist of fiscalist lopen risico op fouten door onduidelijkheid. Tools als PROFOYO vullen dat handhavingsgat door de toets automatisch uit te voeren op contractdata.