Schijnzelfstandigheid in de zorg (2026): risico's voor zzp'ers in de zorg en hoe je ze voorkomt

De zorgsector combineert vrijwel alle klassieke werknemerskenmerken die de rechter en de Belastingdienst zwaar laten meewegen: • Roostering — zorg-zzp'ers werken vaak in dienstroosters die identiek zijn aan die van collega's in loondienst • Inbedding — verpleegkundigen, artsen en paramedici zijn onderdeel van een team, een afdeling en een hiërarchie • Bedrijfsmiddelen — infuuspompen, EPD's (Chipsoft/HiX/Nedap), badges, dienstkleding en medicatie komen van de instelling • Continuïteit — patiëntveiligheid vereist langdurige aanwezigheid en overdracht • Gezag — landelijke richtlijnen (NHG, FMS, V&VN), interne protocollen en kwaliteitseisen creëren feitelijke instructiebevoegdheid Het gevolg: de Belastingdienst noemt zorg samen met bouw, onderwijs en de publieke sector als prioriteit in het Handhavingsplan 2025–2026. VWS heeft daarnaast een eigen actieplan om schijnconstructies via zorgbureaus en detacheerders terug te dringen.

Vanaf 2026 vervangt de Zelfstandigenwet de losse VBAR-criteria met een drielagentoets. In de zorg werkt dat als volgt: Zelfstandigentoets (5 criteria — ondernemerschap): 1. Ondernemersrisico — loop je écht risico op wanbetaling, leegloop en aansprakelijkheid? Een zzp'er met één vaste opdrachtgever en gegarandeerde uren scoort laag. 2. Investeringen — eigen apparatuur, cursussen (BIG-nascholing, ALS, IC-modules), BAV-verzekering, praktijkruimte. 3. Meerdere opdrachtgevers — werken voor 2 of meer instellingen per kalenderjaar is een sterke indicator. 4. Externe presentatie — eigen website, KvK-inschrijving als zorgondernemer, professioneel portfolio. 5. Duur en omvang — kortdurende opdrachten (weken/maanden) scoren beter dan een 40-uursrelatie van 2+ jaar op dezelfde afdeling. Werkrelatietoets (4 criteria — dienstbetrekkingkenmerken): 1. Gezagsverhouding — moet je je houden aan het rooster, briefings, en de aanwijzingen van de teamleider? 2. Persoonlijke arbeid / vervanging — kun je vrij een gekwalificeerde vervanger inzetten zonder toestemming? 3. Beloning — vast uurtarief per maand of prestatiegebonden per dienst/behandeling? 4. Inbedding — sta je op de afdelingslijst, in het rooster, in de EPD-permissies als vast teamlid? Rechtsvermoeden: verdien je minder dan €38/uur, dan mag jij (niet de Belastingdienst) een arbeidsovereenkomst inroepen.

Hoog risico: • Zzp-verpleegkundigen op ic, seh en klinische afdelingen die 32–40 uur/week in vaste diensten draaien • Zzp-verzorgenden in de wijkzorg met een vast cliëntenrooster van één thuiszorgorganisatie • Vaste waarneming bij één huisartsenpraktijk zonder eigen praktijkvoering • Ggz-behandelaars die volledig zijn opgenomen in een multidisciplinair behandelteam en het EPD van de instelling gebruiken • Zzp-fysio- of ergotherapeuten die uitsluitend in de praktijk van een ziekenhuis of revalidatiecentrum werken Laag risico: • Waarnemend huisarts met eigen AGB-code die op 3+ praktijken werkt, eigen laptop meebrengt en per dagdeel factureert • Interim-medisch specialist voor projectmatige opdrachten (bijv. reorganisatie OK-programma) met vaste einddatum • Zzp-tandarts met eigen patiëntenbestand die stoel huurt in wisselende praktijken • Zelfstandig gevestigde psycholoog met eigen praktijk en aanvullend contracten met verzekeraars De rode draad: hoe meer je lijkt op een uitwisselbare roosterkracht binnen één organisatie, hoe hoger het risico. Hoe meer je lijkt op een externe leverancier met een eigen praktijk, hoe lager.

De Hoge Raad heeft in het Deliveroo-arrest (2023) en het Uber-arrest (2025) bevestigd dat de holistische toets (alle omstandigheden samen) doorslaggevend is — niet één losse afspraak in het contract. Voor de zorg is dat cruciaal: • Een modelovereenkomst 'geen werkgeversgezag' beschermt niet als de praktijk anders is (vast rooster, protocollen, geen vervanging). • Kenmerken als 'inbedding in de organisatie' wegen zwaar mee, ook als het contract iets anders zegt. • Rechters kijken naar hoe de zzp'er zich extern presenteert (KvK, website, meerdere opdrachtgevers) én naar hoe de instelling het regelt intern (EPD-rol, functieomschrijving, teamoverleg). Concreet: een zzp-verpleegkundige die al 2 jaar 40 uur/week op dezelfde ic-afdeling werkt, verliest de toets — óók als er een modelovereenkomst ligt. De Belastingdienst kan dan tot 5 jaar terug loonheffingen naheffen bij de zorginstelling.

Als schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld, volgt bij de opdrachtgever (de zorginstelling): • Naheffing loonheffing tot 5 jaar terug (loonbelasting + premies volksverzekeringen + werknemersverzekeringen + zvw-bijdrage) • Bruteringsopslag omdat het nettobedrag al is uitbetaald aan de zzp'er • Belastingrente vanaf het moment van verschuldigdheid • Vergrijpboete van 25% (grove schuld) tot 100% (opzet) van de nageheven belasting Voor de zzp'er in de zorg: • De naheffing komt in beginsel bij de instelling terecht, maar kan via de arbeidsrechtelijke route (loonvordering, verklaring voor recht arbeidsovereenkomst) alsnog leiden tot herclassificatie met terugwerkende kracht. • Verlies van MKB-winstvrijstelling en zelfstandigenaftrek voor de betreffende jaren (aanvullende aanslag inkomstenbelasting). • Terugbetaling van eventueel te veel geïnde btw. Rekenvoorbeeld: een zorginstelling die 3 zzp-verpleegkundigen à €60/uur, 32 uur/week gedurende 3 jaar inhuurde, riskeert bij herclassificatie een naheffing + boete van naar schatting €250.000–€400.000 per zzp'er.

1. Werk aantoonbaar voor minimaal 2 verschillende zorginstellingen per kalenderjaar. Documenteer contracten en facturen. 2. Kies voor diensten in plaats van een vast rooster: bied je beschikbaarheid aan en wijs diensten expliciet af zonder consequenties. 3. Factureer per dienst, per behandeling of per dagdeel — niet per maand met een vast bedrag. 4. Regel zelf je BIG-nascholing, AGB-code, BAV-verzekering en een klachtenregeling (Wkkgz). 5. Gebruik zichtbaar eigen middelen (stethoscoop, laptop, uniform met eigen logo) waar dat kan en toegestaan is binnen kwaliteitseisen. 6. Leg contractueel én in de praktijk vast dat je een gekwalificeerde vervanger mag sturen. 7. Werk met een modelovereenkomst zoals goedgekeurd door de Belastingdienst voor de zorg — en zorg dat de praktijk daarmee overeenstemt. 8. Bouw een dossier op: dagverslagen van eigen ondernemersactiviteiten, marketing, offertes, klanten in acquisitie.

• Voer per zzp-relatie een gestructureerde 5+4-toets uit vóór aanvang en jaarlijks tijdens de opdracht. • Onderscheid glashelder tussen 'flexibele schil in loondienst / uitzend' en 'externe zelfstandigen voor project- of piekwerk'. • Vermijd rooster-zzp'ers voor structureel werk: als het werk elke week terugkeert, hoort het in de vaste of uitzendschil. • Documenteer per zzp'er de zakelijke rechtvaardiging: welke expertise, welk projectresultaat, welke einddatum. • Gebruik een modelovereenkomst en zorg dat interne processen (EPD-rechten, functieomschrijving, teamoverleg) daarmee stroken. • Zet een intern zzp-inhuurbeleid op met een compliance-eigenaar, escalatiepad en jaarlijkse audit. • Overweeg tussenkomst via een gecertificeerd zorgbureau met NEN 4400-registratie voor extra buffer bij ketenaansprakelijkheid.