In dit artikel(11)
- Wet DBA: waarom er überhaupt een VBAR nodig was
- VBAR-wetsvoorstel: wat er stond en wat werd geschrapt
- Zelfstandigenwet: het kader dat de VBAR vervangt
- Vergelijkingstabel: DBA vs VBAR-wetsvoorstel vs Zelfstandigenwet
- Het rechtsvermoeden: de rode draad tussen VBAR en Zelfstandigenwet
- Tijdlijn: van Wet DBA (2016) naar Zelfstandigenwet (2027)
- Wat betekent dit praktisch voor 2026?
- Checklist: van Wet DBA en VBAR naar Zelfstandigenwet
- Voorbeelden
- Veelgestelde vragen
- Verwante begrippen
Wet DBA: waarom er überhaupt een VBAR nodig was
De Wet DBA werd in 2016 ingevoerd om de VAR te vervangen. In de praktijk bood de wet te weinig houvast: zowel opdrachtgever als zzp'er waren verantwoordelijk voor de kwalificatie, maar zonder concrete criteria bleef onduidelijk wanneer sprake was van schijnzelfstandigheid. Dat leidde tot een handhavingsmoratorium dat tot 1 januari 2025 heeft geduurd. Sinds die datum handhaaft de Belastingdienst weer volledig — met naheffingen loonheffingen tot vijf jaar terug en, bij kwade trouw, vergrijpboetes. De VBAR moest dit gat dichten.
VBAR-wetsvoorstel: wat er stond en wat werd geschrapt
VBAR staat voluit voor 'Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden'. Het wetsvoorstel bestond uit twee delen:
1. Het verduidelijkingsdeel (VBA) — 9 toetsingscriteria voor het onderscheid werknemer/zelfstandige, waaronder het omstreden criterium 'inbedding in de organisatie'.
2. Het rechtsvermoeden (R-deel) — bij een uurtarief onder een bepaalde drempel wordt vermoed dat sprake is van een arbeidsovereenkomst.
Kabinet Jetten (VVD, D66, CDA) heeft in 2026 het verduidelijkingsdeel geschrapt. De 9 VBAR-criteria — inclusief 'inbedding' — zijn niet meer van toepassing. Alleen het rechtsvermoeden overleeft en is opgenomen in de Zelfstandigenwet.
Zelfstandigenwet: het kader dat de VBAR vervangt
De Zelfstandigenwet (initiatiefwetsvoorstel VVD, D66, CDA, SGP) is per 2026 het toetsingskader dat de VBAR vervangt. Het bestaat uit een drielagentoets:
1. Zelfstandigentoets (5 criteria): eigen ondernemersrisico, eigen administratie, ondernemend gedrag naar buiten toe, arbeidsongeschiktheidsvoorziening en pensioenvoorziening.
2. Werkrelatietoets (4 criteria): vrije wil van beide partijen, vrijheid van roostering, vrijheid van werkorganisatie en geen hiërarchische controle op de wijze van uitvoering.
3. Rechtsvermoeden bij €38/uur — alleen inroepbaar door de werker, niet door de Belastingdienst — met een onafhankelijke beoordelingscommissie voor grensgevallen.
'Inbedding' is expliciet géén criterium meer.
Vergelijkingstabel: DBA vs VBAR-wetsvoorstel vs Zelfstandigenwet
Wet DBA (2016, geldend kader tot Zelfstandigenwet):
• Modelovereenkomsten + feitelijke situatie
• Geen concrete criteria
• Geen rechtsvermoeden
• Handhaving sinds 1 januari 2025
VBAR-wetsvoorstel (verduidelijkingsdeel geschrapt):
• 9 criteria incl. 'inbedding' — GESCHRAPT
• Rechtsvermoeden — overgenomen in Zelfstandigenwet
Zelfstandigenwet (opvolger, verwacht 2027):
• 5 Zelfstandigentoets-criteria
• 4 Werkrelatietoets-criteria
• Geen 'inbedding'
• Rechtsvermoeden bij €38/uur — alleen door werker
• Onafhankelijke beoordelingscommissie
Het rechtsvermoeden: de rode draad tussen VBAR en Zelfstandigenwet
Het rechtsvermoeden is het enige onderdeel dat zowel in het oorspronkelijke VBAR-wetsvoorstel als in de Zelfstandigenwet voorkomt. Bij een uurtarief onder €38 wordt vermoed dat sprake is van een arbeidsovereenkomst en verschuift de bewijslast naar de opdrachtgever. Belangrijk verschil met het oorspronkelijke VBAR-idee: onder de Zelfstandigenwet kan alleen de werker het rechtsvermoeden inroepen — de Belastingdienst dus niet. Dat maakt het instrument fiscaal minder krachtig, maar arbeidsrechtelijk juist scherper.
Tijdlijn: van Wet DBA (2016) naar Zelfstandigenwet (2027)
• 2016: invoering Wet DBA — VAR wordt vervangen, handhavingsmoratorium van kracht
• 2023–2024: internetconsultatie en indiening VBAR-wetsvoorstel (Kamerstuk 36 604)
• 1 januari 2025: einde handhavingsmoratorium — Belastingdienst gaat weer volledig naheffen op basis van de Wet DBA
• 2025: Deliveroo- en Uber-arresten scherpen de rechtsvermoeden-doctrine aan
• 2026 (Kabinet Jetten): verduidelijkingsdeel VBAR geschrapt; rechtsvermoeden overgeheveld naar Zelfstandigenwet
• Verwacht 2027: inwerkingtreding Zelfstandigenwet met drielagentoets en €38-rechtsvermoeden
Wat betekent dit praktisch voor 2026?
• De Wet DBA is nog steeds het geldende toetsingskader tot de Zelfstandigenwet in werking treedt
• Vergeet de 9 VBAR-criteria — hanteer ze niet meer in contracten of interne beoordelingen
• Bereid je voor op de Zelfstandigenwet-toetsen: documenteer per opdracht de 5 + 4 criteria
• Check of je uurtarief boven €38 ligt om buiten het rechtsvermoeden te vallen
• Modelovereenkomsten bieden minder zekerheid dan voorheen — de feitelijke uitvoering weegt zwaarder dan het papier
Checklist: van Wet DBA en VBAR naar Zelfstandigenwet
- 1Ken het verschil tussen Wet DBA, VBAR en Zelfstandigenwet
- 2Begrijp dat de 9 VBAR-criteria per 2026 zijn geschrapt
- 3Ken de 5 criteria van de Zelfstandigentoets
- 4Ken de 4 criteria van de Werkrelatietoets
- 5Weet dat 'inbedding' geen criterium meer is
- 6Zorg dat je tarief boven €38/uur ligt of onderbouw waarom niet
- 7Documenteer je zelfstandigheid volgens het Zelfstandigenwet-kader
- 8Volg de Tweede Kamer-behandeling van de Zelfstandigenwet richting 2027
Voorbeelden
Risicovol voorbeeld
DBA-denken in 2026: 'We hebben een modelovereenkomst.' Onder de handhaving sinds 2025 én onder de aankomende Zelfstandigenwet is dit onvoldoende — de feitelijke situatie wordt getoetst aan 5+4 criteria.
Goed voorbeeld
Zelfstandigenwet-denken: per zzp-relatie de Zelfstandigentoets en Werkrelatietoets langslopen, onderbouwen met bewijs (facturen aan andere opdrachtgevers, AOV, eigen tooling) en opnemen in het opdrachtdossier.
Let op
Verouderd VBAR-denken: 'inbedding' als criterium hanteren of contracten baseren op de 9 VBAR-criteria. Dit deel is geschrapt — focus op de 5+4 criteria van de Zelfstandigenwet.
Veelgestelde vragen
Verwante begrippen
Bronnen
Laatst bijgewerkt: 21 juli 2026
In lijn met Belastingdienst richtlijnen. Dit platform biedt compliance-richtlijnen, geen juridisch advies.