In dit artikel(10)
- Toets 1: Zelfstandigentoets (5 criteria)
- Toets 2: Werkrelatietoets (4 criteria)
- Toets 3: Sectoraal rechtsvermoeden (€38/uur)
- VBAR geschrapt: wat betekent dat?
- Opdrachtgeverspreiding: signaal, geen drempel
- Voorziening arbeidsongeschiktheid
- Zelfstandigenwet Checklist
- Voorbeelden
- Veelgestelde vragen
- Verwante begrippen
Toets 1: Zelfstandigentoets (5 criteria)
De Zelfstandigentoets beoordeelt of je persoonlijk voldoet aan de kenmerken van een zelfstandig ondernemer. De wet hanteert vijf criteria:
1. Eigen risico — je draagt ondernemersrisico (debiteurenrisico, aansprakelijkheid)
2. Deugdelijke administratie — je hebt een professionele boekhouding
3. Ondernemend gedrag — je acquireert actief, hebt een website, investeert in je bedrijf
4. Voorziening arbeidsongeschiktheid — AOV, spaargeld of eigen vermogen
5. Pensioenvoorziening — banksparen, lijfrente of eigen regeling
Opdrachtgeverspreiding is een sterk signaal van ondernemerschap, maar 'minimaal 3 opdrachtgevers' is folklore — niet wet. Let op: 'inbedding' (onderdeel van de organisatie) is expliciet géén criterium in de Zelfstandigenwet.
Toets 2: Werkrelatietoets (4 criteria)
Per opdracht wordt beoordeeld of de werkrelatie daadwerkelijk zelfstandig is ingericht. De wet hanteert vier criteria:
1. Vrije wil van partijen — beide partijen hebben de intentie om als opdrachtgever-opdrachtnemer te werken (partijbedoeling)
2. Vrijheid van roostering — je bepaalt zelf wanneer je werkt
3. Vrijheid van werkorganisatie — je bepaalt zelf hoe je het werk uitvoert
4. Afwezigheid van hiërarchische controle — geen functioneringsgesprekken, beoordelingscycli of instructies over de wijze van uitvoering
Toets 3: Sectoraal rechtsvermoeden (€38/uur)
Bij een uurtarief onder €38 geldt een wettelijk rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst. De bewijslast verschuift dan naar de opdrachtgever om aan te tonen dat er géén sprake is van een dienstverband. Boven dit tarief geldt het rechtsvermoeden niet.
Belangrijk: alleen de werker kan het rechtsvermoeden inroepen — niet de Belastingdienst. Dit beschermt kwetsbare zzp'ers zonder dat het een automatisch handhavingsinstrument wordt.
VBAR geschrapt: wat betekent dat?
Het Kabinet Jetten (VVD, D66, CDA) heeft het verduidelijkingsdeel van de VBAR (de 9 criteria inclusief 'inbedding') geschrapt. Alleen het rechtsvermoeden (R-deel) overleeft, nu opgenomen in de Zelfstandigenwet met een tarief van €38/uur. De Zelfstandigenwet is een initiatiefwetsvoorstel van VVD, D66, CDA en SGP, gesteund door Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie).
De onafhankelijke 'Commissie Beoordeling Toetsingskader Zelfstandigenwet' beoordeelt grensgevallen met bindende uitspraken.
Opdrachtgeverspreiding: signaal, geen drempel
Meerdere opdrachtgevers zijn een sterk signaal, maar er is geen wettelijk minimum. 1 opdrachtgever + embedded werk + weinig autonomie = alarmsituatie. Maar 1 opdrachtgever met projectwerk, eigen risico, marktactiviteiten en echte autonomie kan verdedigbaar zijn — met extra documentatie.
Voorziening arbeidsongeschiktheid
De wet vereist een 'voorziening' — niet specifiek een AOV. Spaargeld, eigen vermogen, of een andere regeling telt ook. Het gaat erom dat je iets geregeld hebt voor het geval je niet meer kunt werken.
Zelfstandigenwet Checklist
- 1Inschrijving KVK met correct SBI-code
- 2Actief BTW-nummer
- 3Voorziening arbeidsongeschiktheid (AOV, spaargeld, of eigen vermogen)
- 4Pensioenvoorziening (banksparen, lijfrente, of eigen regeling)
- 5Overeenkomst van opdracht met partijbedoeling
- 6Autonomie in uitvoering vastgelegd
- 7Geen hiërarchische aansturing
- 8Uurtarief boven €38 rechtsvermoeden-grens
- 9Deugdelijke administratie (facturen, uren, boekhouding)
- 10Meerdere opdrachtgevers óf sterke documentatie van onafhankelijkheid
Voorbeelden
Goed voorbeeld
Freelance IT-architect werkt voor één grote klant op projectbasis. Heeft eigen apparatuur, eigen website, draagt garantierisico, factureert €95/uur en acquireert actief. Opdrachtgeversconcentratie is hoog, maar overige indicatoren wijzen sterk op ondernemerschap.
Risicovol voorbeeld
ZZP'er werkt al 2 jaar fulltime bij dezelfde opdrachtgever, gebruikt het e-mailadres van de klant, heeft vaste werktijden en neemt deel aan functioneringsgesprekken. Tarief €32/uur. Alle drie de toetsen wijzen richting dienstverband.
Let op
Freelancer heeft 2 opdrachtgevers maar werkt 90% van de tijd bij één klant. Gebruikt eigen laptop maar zit op een vaste werkplek bij de klant. Tarief €42/uur. Toets 3 is in orde, maar toets 1 en 2 verdienen extra aandacht en documentatie.
Veelgestelde vragen
Verwante begrippen
Bronnen
Laatst bijgewerkt: 20 juli 2026
In lijn met Belastingdienst richtlijnen. Dit platform biedt compliance-richtlijnen, geen juridisch advies.